Willems wilde wereld

Een tentoonstelling in de Leidse Universiteitsbibliotheek
juni 2000 – april 2001


Willems wilde wereld

De Nederlandse tekenaar Bernard Willem Holtrop, geboren in Ermelo in 1941 en sinds 1968 woonachtig in Parijs, publiceert regelmatig cartoons in de betere Franse en Nederlandse dagbladen, Le Monde, NRC/Handelsblad en de Volkskrant. Tegenwoordig tekent hij ook in HP/De Tijd. Hij signeert met ‘Willem’.

In de jaren zestig verschenen Willems tekeningen voor het eerst, maar dan wel in de alternatieve pers, Hitweek, Witheek, Aloha, en God, Nederland en Oranje, dat hij mede hielp oprichten. In die tijd publiceerde hij anti-autoritaire en anti-monarchistische cartoons. De WC-rol, waarop ‘Wetboek van Strafrecht’ staat geschreven, de metamorfose van de Nederlandse leeuw in een hakenkruis, en de tekening uit 1966 met koningin Juliana, als prostituée gezeten achter een raam met op het tariefkaartje het bedrag van de koninklijke toelage, zijn de bekendste. Zijn uitgevers kwamen er regelmatig door in aanraking met de strafrechter. Hun publicaties werden meer dan eens in beslag genomen. De verkoop werd er natuurlijk alleen maar door bevorderd.

Holtrop vertrok in 1968 naar Parijs en kwam in contact met de redacteuren van de bladen Charlie-Hebdo en Harakiri. Ook in L’enragé en in Zéro verscheen werk van zijn hand. Hij begon voor deze bladen stripverhalen te schrijven. Vaak verschenen deze vrijwel gelijktijdig in het Frans en het Nederlands. Sinds Billy the Kid in 1968 verschenen meer dan tien albums. Een van de laatste grote albums is de controversiële serie aquarellen met nazi-cartoons vol eros en thanatos, getiteld Lust en strijd (1985).

In zijn albums creëert Holtrop een wilde wereld van geniale misfits, die de meest fantastische avonturen beleven. Daan van Dalen, Fred Fallo, Piet Por en de joodse terrorist Bronstein zijn maar enkele van de regelmatig terugkerende hoofdrolspelers. Hun lotgevallen worden afgewisseld door die van incidentele creaties, met wie het meestal ook slecht afloopt. En slecht loopt het ook altijd af met Nazi-beulen, en met zowel Russische als Chinese communisten. Met kapitalisten en machtsbelusten trouwens ook. Eigenlijk loopt het met iedereen slecht af in Willems verhalen (net als in het gewone leven), zij het dat de manier waarop dat gebeurt verre van routineus is.

Duizelingwekkende plots, waarin eenheid van tijd, plaats en handeling ver te zoeken is, worden in een paar bladzijden over de lezer uitgestort. De teksten zijn daarbij minstens zo beeldend als de tekeningen. Fantastische verklaringen voor alledaagse dingen zijn kenmerkend voor Willems plots. De bekende kunstgreep van de close-up, de buitenproportionele uitvergroting van het detail, wordt door Willem met groot plezier toegepast. En omdat iedereen in Willems verhalen wel slecht of hypocriet is, geeft dat eigenlijk ook niet meer, waardoor de verhalen bij de lezer een gevoel van bevrijding van de ketens van conventie en moraal achterlaten. Willems werk is anarchistische kunst van de hoogste orde.



Een selectie van omslagen van Willems albums, alle afkomstig uit een particuliere verzameling in Leiden.

Willem, Billy the Kid, of hoe een eenvoudige jongen uit Texas de maarschalksstaf in zijn ransel vond en er mee op kruistocht ging. Amsterdam 1968 (Polak & van Gennep) 84 pp.

Willem, De vrolijke zelfmoord. Amsterdam 1971 (Van Gennep)

Willem, De lotgevallen van Piet Por. Amsterdam c. 1972 (De Harmonie) 60 pp.

Willem, La crise illustrée. Paris 1975 (Editions du Square)

Willem, Taisez vous. L’ennemi écoute! Paris 1976 (Editions du Square) 64 pp.

Willem, Romances et mélodrames. Paris 1977 (Editions du Square) 64 pp.

Willem, Daan van Dalen doet domme dingen. Amsterdam 1982 (De Harmonie) 64 pp.

Willem, Lust en strijd. Amsterdam 1985 (De Harmonie)

Willem, Per abuis. Amsterdam 1987 (De Harmonie) 64 pp.


Op het web gepubliceerd in mei 2001.
© B.W. Holtrop te Parijs, en de uitgevers van de verschillende publicaties.


Dr. J.J. Witkam