Boudewijn Büch (1948-2002), Werther in Leiden

Aan Boudewijn Maria Ignatius Büch

Sombere Orfeus zonder Echo, hoor
Ongehoord zwijgen, onherroepelijke rouw
Binnen het donker van dit hemelsblauw –
O ogenblik; geen beeld dringt hier meer door

Bovenstaande tekst werd door Boudewijn Büch zelf gedrukt op de persen van Sub Signo Libelli in de herfst van 1979. [20081 H 5]

Bibliofiele uitgaven

Boudewijn Büchs fascinatie voor drukkerijen en druksels nam een aanvang op jonge leeftijd. In Pers no. 14. Een Leidse private press en zijn voorlopers [S 9151; 39] haalt Büch herinneringen op aan zijn eerste bezoek aan de drukkerij van De Wassenaarder, waar met sissend lood een krantje werd gedrukt. In zijn Leidse studententijd in de vroege jaren zeventig woonde Büch in Leiden. Hij was lid van de kunstenaarsgroep De Bange Duivel. Deze commune was gevestigd in een huis met een eigen drukkerij in de Bakker Korffstraat. Enkele kunstenaars die aan deze ‘cultuurpolitieke leefgemeenschap’ waren verbonden drukten daar hun etsen af. In ieder geval is er een project van de Bange Duivel bekend waaraan Büch een bijdrage heeft geleverd. Dat was een van borduursel voorziene cassette met prenten onder de titel Een hol kinderhoofd in de leegte waaraan enkele gedichten van Büch waren toegevoegd. Büch heeft zijn meer uitgebreide drukkerij-ervaringen beschreven in een vier verhalen onder de titel Hoe word ik schrijver (1985-1986).
Na zijn vertrek uit de leefgemeenschap kwam Büch in contact met de meesterdrukker Ger Kleis van de bibliofiele pers Sub Signo Libelli. Bij deze drukker verschenen veel van Büchs gedichten in eerste uitgave. Op de tentoonstelling zijn enkele bijzondere en zeldzame uitgaven te zien van deze pers.

Van de samen met Ernst Braches en Ernst Willem Boissevain te Overveen opgerichte drukkerij waar onder verschillende (fake)imprints uitgaven werden gedrukt is een druksel van de Plim’s Stoomdrukkerijen C.V. te zien.

Andere bibliofiele uitgaven op deze tentoonstelling:

Zover bekend heeft Boudewijn Büch slechts een keer onder pseudoniem iets gepubliceerd. Deze curieuze plano is wellicht een oefening geweest voor het zetten en drukken van teksten op een handpers.

Romans en dichtbundels

De romans van Boudewijn Büch werden niet altijd met lof ontvangen. De aandacht ging voornamelijk uit naar andere aspecten van zijn werk. Toch is een van de romans van Büch De kleine blonde dood (Amsterdam, De Arbeiderspers 1985) [1299 E 65] verfilmd en onder een groot publiek bekend geworden. De aanzet tot deze roman was al gegeven in enkele stukjes van Büch in het Leids universiteitsblad Mare in de periode 1980-1981. Deze stukjes werden het jaar daarop gebundeld in

In deze roman verwerkte Büch de dood van ‘een vroeg gestorven jongen’ waarvan men aanneemt dat deze romanfiguur zijn oorsprong vindt in de op zes-jarige leeftijd gestorven zoon van de schrijver.
Bijna alle romans van Büch hebben een hoog autobiografisch gehalte en grijpen terug op de (traumatische) jeugd van de auteur in Wassenaar. In veel gevallen gebruikte Büch de roman als afrekening (ook de titel van een van zijn romans) met dat verleden. Zo rekende hij op bijzondere harde wijze af met de tijd dat hij in Leiden deel uitmaakte van de commune De bange duivel in zijn roman Links! Een rode burleske (1986). In Weerzien (Amsterdam, De Arbeiderspers 1984) [1280 E 61] had Büch al afgerekend met zijn familie, met name zijn moeder en zijn geboortedorp Wassenaar.
In het romandebuut van Büch, voert hij een alter ego op onder welk pseudoniem later nog een afzonderlijk druksel is verschenen (zie Bibliofiele uitgaven): Lothar G. Mantoua.

In de gedichtenbundels komt de thematiek van het werk van Büch nog geconcentreer-der naar voren: dood, melancholie, muziek en de kleur blauw. De titels spreken wat dat betreft boekdelen

Reizen
Al lang voordat Boudewijn Büch bij het grote publiek bekend werd met zijn reis-programma De wereld van Boudewijn Büch publiceerde hij al enkele boeken over reizen, en met name over eilanden. De eerste bundel eilandverhalen, getiteld Eilanden werd gepubliceerd bij uitgeverij Bert Bakker in 1981. Zelfs daarvoor publiceerde hij regelmatig reisverhalen en –verslagen in verschillende tijdschriften en kranten. Iedereen zal zich nog de aanstekelijke manier van vertellen van Büch herinneren als hij weer voet zette op hem onbekende bodem of oog in oog kwam te staan met een historische plek.
De eilandenreeks zou uiteindelijk vijf delen beslaan. Op de tentoonstelling ligt het derde deel getiteld Het ijspaleis (Amsterdam/Antwerpen, Atlas 1993) [1306 D 19]. Op de omslag is een groep pinguïns afgebeeld, één van de diersoorten waar Büch een grote belangstelling voor koesterde.
In opdracht van de in reisboeken gespecialiseerde uitgeverij Hollandia in Baarn schreef Büch door de jaren heen enkele kleine reisverhalen die in beperkte oplage verschenen. Büch vormde samen met de aan de Leidse universiteit verbonden docent Peter van Zonneveld de redactie van de reisverhalen die door deze uitgeverij werden uitgegeven.

Maar ook voor andere uitgeverijen en gelegenheidsuitgaven was genoeg stof voorhanden om zijn reisverhalen en bevindingen in het buitenland kwijt te kunnen.

Zoals deze laatst verschenen titel van Büch overduidelijk maakt, had hij nog vele plannen als verzamelaar en reiziger voor ons in petto. Welbeschouwd kwam aan zijn reiswoede geen einde.

Goethe
Een van de grote liefdes van Büch was Johann Wolfgang von Goethe. Büch probeerde zijn Goethe-verzameling zo compleet mogelijk te maken en volgens velen was er in het geval van Büch sprake van één van de meest imposante particuliere Goethe-bibliotheken ter wereld. De verzamelwoede van Büch ging ver, heel ver. Zo biechtte hij bij het programma van Barend & Van Dorp eens op dat hij aan de doodskist van Goethe had gemorreld en als hij de kans had gekregen best een botje van Goethe had willen ‘meenemen’.
Ook wist Büch de Duitse grootheid Goethe in Nederland populair te maken. Er verschenen zelfs twee omvangrijke bundels met artikelen over Goethe bij De Arbeiderspers.

‘Over Goethe in Leiden (!) heb ik eens een jaar lang een reeks geschreven in het Leids universitair weekblad. Ooit hoop ik nog eens daar een boekje uit samen te stellen dat ongetwijfeld Werther in Leiden gaat heten’. Dit schreef Büch in Literaire omreizen. Een idioticon in 1983. Dat boek is nooit gekomen. Wel werden her en der boekjes over Werther uitgegeven zoals

Boeken, bibliotheken en verzamelingen
Boudewijn Büch was een liefhebber en groot verzamelaar van boeken. Zijn drang tot het kopen van boeken nam af en toe dwangmatige vormen aan. In Een boekenkast op reis. Persoonlijke kroniek 1998 (Amsterdam/Antwerpen, De Arbeiderspers 1999) [1316 G 22] gunt Büch ons een kijkje in de dagelijkse rondde langs boekhandels, veilingen en antiquariaten. Hij verzamelde boeken op velerlei gebieden, waaronder Goethe, reisverhalen ennatuurlijke historie. Natuurlijk had ook de boekhandel en de bibliotheek zijn warme aandacht. Met de Leidse Universiteitsbibliotheek onderhield hij goede contacten en hij was een regelmatig terugkerende gast in de door hem bewonderde Bibliotheca Thysiana aan het Rapenburg. Hij droeg deze bibliotheek een warm hart toe en heeft zich meerdere malen ingezet om deze bibliotheek bij het grote publiek onder de aandacht te brengen. Over de bibliotheca Thysiana en ander bibliotheken verscheen in 1984 de bundel Bibliotheken (Amsterdam, Synopsis 1985) [1300 G 25]. Ook openbare bibliotheken en boekhandels nodigden Büch graag uit om een tekst te leveren voor een jubileum of voor een andere gepaste aanleiding. Büch gaf bijna altijd gehoor aan deze oproepen.

Een zeer vermakelijk en bijzonder boek is de onovertroffen studie over de gevaren die een boek kunnen bedreigen. Deze bundel getiteld Boekenpest (Amsterdam De Arbeiderspers 1988) [1041 G 27] werd in 1988 als nieuwjaarsgeschenk uitgegeven door uitgeverij De Arbeiderspers voor vrienden en relaties. Gelukkig werd door de uitgeverij besloten een tweede editie voor de handel uit te brengen.
Büch was niet louter een verzamelaar van boeken maar hij had ook een grote collectie voorwerpen op het gebied van de natuurlijke historie (het bekende botje van de dodo), munten en penningen, schilderijen en parafernalia rond schrijvers en wetenschappers. Als erkenning voor zijn bijzondere verzameling geldt de tentoonstelling die Büch in 2001 uit zijn eigen bezit in het Natuurmuseum te Rotterdam inrichtte. Op de voorkant van de catalogus wordt ons een blik gegund in de privé-bibliotheek waar zelden bezoekers werden toegelaten.

Van Rock & Roll tot kinderboek
Boudewijn Büch beperkte zich geenszins tot één discipline in zijn schrijverschap. Naast romans, gedichten, studies, reisverhalen werden door hem boeken geschreven over de door hem zo geliefde Rock & Roll muziek (iedereen kende zijn voorliefde voor de Rolling Stones en wie vergeet ooit de imitatie van Mick Jagger door Büch)

Büch waagde zich zelfs aan een kinderboek met de door hem geliefde pinguïn in de hoofdrol en stelde vier bloemlezingen samen onder de titel Büch’s boeket.

Colophon
Assistance and advice: R. Breugelmans, Jos Damen
Texts: Kasper van Ommen
Digital photography: Prof. Jan Just Witkam
Web technician: Hans Tisseur
Completed: November 28, 2002