Bibliotheken Tentoonstellingen Dousa

Een netwerk aan de basis der Leidse universiteit

Tentoonstelling bij de uitgave van het album amicorum van Janus Dousa, Universiteitsbibliotheek Leiden, 5 - 30 juni 2000.
Samenstelling: A.Th. Bouwman en C.L. Heesakkers


  Inleiding
 1. Dousa geschilderd en gegraveerd
 2. Dousa als bibliothecaris
 3. Vormingsjaren: Lucas Fruterius
 4. Gastvrijheid te Noordwijk: Victor Giselinus
 5. Leiden, belegerd en ontzet, krijgt een universiteit: Jan van Hout
 6. Leidse hoogleraren: Justus Lipsius
 7. Leidse hoogleraren: Bonaventura Vulcanius
 8. Leidse hoogleraren: Josephus Scaliger
 9. Leidse studenten: Dominicus Baudius
 10. Leidse studenten: Janus Gruterus
 11. Kleurenfacsimile
 12. Offset-druk


Inleiding

Dit jaar viert de Universiteit Leiden haar 425-jarig bestaan.Omdat het een lustrumjaar betreft, wordt aan de viering van deze eerste dies natalis in het nieuwe millennium extra luister gegeven. Binnen de lustrumactiviteiten krijgt de geschiedenis van de universiteit en haar instellingen ruime aandacht. De Leidse Universiteitsbibliotheek wil daaraan een bijdrage leveren door een uniek document uit haar bezit uit te geven, dat licht werpt op de beginperiode van de universiteit: het vriendenboek of album amicorum van haar eerste curator en bibliothecaris, Janus Dousa (1545-1604).

Jan van der Does was ten nauwste bij het ontstaan van de universiteit betrokken. Hij was lid van de commissie die de stichting voorbereidde en zorgde dat Leiden de instelling ging huisvesten. Hij schreef de teksten die bij de opening werden voorgedragen. Hij wist in de persoon van Justus Lipsius de eerste geleerde van internationale allure aan te trekken en had een belangrijk aandeel in de komst naar Leiden van de andere coryfee, Josephus Scaliger. Dousa, kortom, beschikte over een netwerk dat hem voor zijn werk als curator der universiteit ten zeerste van pas kwam.

Van meet af aan heeft Dousa zijn netwerk als het ware gedocumenteerd. Hij schafte zich in zijn studentenjaren een vriendenboek aan en liet personen met wie hij kennis maakte, een bijdrage daarin schrijven. Anders dan de meeste tijdgenoten legde hij na vier jaar studeren te Leuven, Douai en Parijs het boek niet terzijde, maar ging nog dertig jaar door met de vastlegging van zijn waardevolste ontmoetingen en vriendschappen.

Zijn album bevat daardoor bijdragen van 134 medestudenten, professoren, humanisten, bestuurders, politici en andere tijdgenoten. Het boek krijgt kleur door de aanwezigheid van 29 geschilderde familiewapens en bevat daarnaast nog vijf tekeningen en twee ingeplakte gravures. Andere bijdragen zorgen voor een schat aan poŽzie in het Latijn en voor enkele Griekse gedichten. Het Nederlands is vertegenwoordigd met enkele sonnetten, terwijl ook Hebreeuws, Frans, Duits en Italiaans niet ontbreken. Zelfs Pools komt erin voor. Ook de grote religieuze, politieke en militaire gebeurtenissen van de periode vinden wij in het boek weerspiegeld.

De facsimile-uitgave brengt dit kostelijke document uit de vroege geschiedenis der Leidse Academie binnen het bereik van zowel specialisten als een bredere lezerskring. De facsimile- band biedt een fotografische weergave die het origineel zo dicht mogelijk benadert. De commentaarband, het werk van de neolatinist prof.dr. C.L. Heesakkers, geeft alle informatie die de lezer nodig heeft voor een kennismaking met Dousaís vriendenboek: een transcriptie van alle teksten, een beknopte toelichting daarop, een Nederlandse vertaling, en een toelichting op de auteurs van de bijdragen en hun relatie met de hoofdpersoon Dousa.

In deze tentoonstelling wordt - met de nieuwe publicatie als leidraad - geput uit de rijkdom van de bijzondere collecties van de Universiteitsbibliotheek Leiden. In de hoge vitrines zijn twee portretten van Dousa en zijn eerste aankoop als bibliothecaris te bezichtigen (1-2). In acht tafelvitrines liggen exemplaren van het facsimile-deel en de commentaarband open bij een inscriptie; de auteurs ervan en hun relatie met Dousa worden aan de hand van een aantal originele stukken belicht (3-10). Tenslotte tonen twee tafelvitrines enkele stadia uit het productieproces van de facsimile-uitgave (11-12).


Toespraak door C.L. Heesakkers bij de aanbieding van het eerste exemplaar van de facsimile-editie aan de Rector Magnificus prof. dr. W.A. Wagenaar op 7 juni 2000 in de Noordhal van de Universiteitsbibliotheek te Leiden.

Terug


Verder