Het Nederlandse lied tot 1600
Handgeschreven en gedrukte bronnen uit de Leidse collecties
Tentoonstelling van 31 augustus tot 25 september 2001 in de Universiteitsbibliotheek.
Samenstelling: Johan Oosterman.
Inleiding
Tentoongestelde stukken
Omstreeks 1540 verschijnen in Antwerpen drie van de belangrijkste gedrukte
liedbundels uit de zestiende eeuw: het Antwerps Liedboek, dat meer dan tweehonderd
wereldlijke liedjes bevat, het Devoot ende profitelijck boecxken, een verzameling
met bijna driehonderd geestelijke liederen en hun melodieën, en de Souterliedekens,
de eerste psalmberijming in het Nederlands. Twee van deze drie zijn in Leiden
aanwezig.
11. [Schoon liedekens boeck]. Fragmenten van een onbekende
druk van het Antwerps liedboek. - 13 liederen. [Fragmenten drukwerk map 2]
Het Antwerps Liedboek moet zeer geliefd zijn geweest. Binnen tien jaar verschenen
zeker vijf drukken van dit werk. Slechts één daarvan is compleet bewaard gebleven
in de Herzog Augustbibliothek te Wolfenbüttel, van twee andere drukken worden
fragmenten bewaard in Brugge en Leiden. De Leidse fragmenten zijn bijzonder omdat
de liederen er zijn voorzien van wijsaanduidingen en omdat ze een liedje bevatten
dat in de volledig bewaarde bundel ontbreekt. Het grote succes van het Antwerps
Liedboek bracht de drukker, Jan Roelans, niet alleen maar voorspoed. In 1546
werd  het
bundeltje verboden: een teken van de toenemende repressie in de Nederlanden in
deze tijd van hervorming.
|
|
 12. [Willem van Zuylen van Nyevelt?], Souter Liedekens
Ghemaect ter eeren Gods, op alle die Psalmen van Dauid: tot stichtinghe, ende een
gheestelijcke vermakinghe van allen Christen menschen. Antwerpen: Symon Cock,
1540. - 165 liederen. [1497 F 12]
De Souterliedekens (een naam die komt van psalter liedjes) zijn de eerste
Nederlandse psalmberijming en staan aan het begin van een indrukwekkende reeks
psalmberijmingen tot in onze tijd toe. Vaak worden psalmberijmingen verbonden met
de hervorming, maar de Souterliedekens zijn eigenlijk niet uitgesproken
protestants. Ze werden kort na verschijnen ook wel door katholieken gezongen. De
berijming is bijzonder omdat de dichter gebruik maakte van wereldlijke liedjes die
iedereen op straat zong. Door op deze melodieën nu psalmteksten te schrijven kon
de jeugd goede liederen zingen in plaats van die sotte vleescelike liedekens die je
nu overal hoorde, zo schrijft de drukker in zijn voorwoord. Psalm 1, die hier te
zien is, moet worden gezongen Nae die wise Het was een clercxken dat ghinc ter
scholen. Er zijn 36 liedjes van voor 1600 die op deze melodie gezongen worden, maar
het lied over het klerkje zelf is jammer genoeg niet bewaard.
|
Tentoonstellingen
