Nobelprijs

Lorentz en Zeeman

De Nobelprijs voor H.A. Lorentz en P. Zeeman (1902)

Een tentoonstelling in de Leidse Universiteitsbibliotheek
8 oktober – 19 november 2002

Pieter Zeeman, in 1865 in Zonnemaire (Zeeland) geboren, studeerde in Leiden bij Kamerlingh Onnes en Lorentz, bij wie hij enige tijd assistent was. Nadat hij van 1895 tot 1897 privaatdocent in Leiden was geweest werd hij eerst lector en in 1900 hoogleraar in Amsterdam. Het hoofdthema van zijn onderzoek betrof optische verschijnselen. In 1923 werd hem een nieuw laboratorium, later bekend als het Zeeman laboratorium, beschikbaar gesteld. In 1935 ging hij met emeritaat. Hij overleed in 1943. Naast de Nobelprijs heeft hij nog vele andere onderscheidingen ontvangen.

Zeemans proefschrift Metingen over het verschijnsel van Kerr, verdedigd in Leiden op
18 januari 1893

Het verschijnsel van Kerr houdt de verandering van polarisatie van licht in, als het door een magneet wordt gereflecteerd. Lorentz gaf hiervoor in 1882 een theoretische verklaring. Zeeman onderzocht experimenteel dit effect van magnetisering op de gesteldheid van het teruggekaatste licht voor andere metalen dan ijzer. Daarmee beantwoordde hij ook een prijsvraag van de Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen. Zijn antwoord werd bekroond.
[Bruikleen Instituut Lorentz]

Publicatie van het Zeeman-effect

P. Zeeman, ‘On the influence of magnetism on the nature of light emitted by a substance’. De vertaling van de eerste twee artikelen van Zeeman over het effect in Philosophical Magazine van maart 1897.
[Bruikleen Archief LION, nr. 1158]

Zeemans inaugurale rede Experimentele onderzoekingen over delen kleiner dan atomen, uitgesproken te Amsterdam op 12 maart 1900

In deze rede somt Zeeman de experimentele bewijzen op voor het bestaan van negatief geladen deeltjes, die duizend maal lichter zijn dan waterstofatomen. Na de discussie van resultaten van anderen noemt hij zijn eigen metingen, het Zeeman-effect dus en Lorentz’ theorie. Hier hebben de kleine deeltjes nog de naam ‘kleine ionen’, hetgeen later elektronen zou worden. Zeeman stelt zich voor stralingsverschijnselen onder een verscheidenheid van experimentele omstandigheden te gaan bestuderen.
[UB Leiden 1434 B 33]

Colofon (8 oktober 2002):
Teksten: F. Berends
Organisatie: J.J. Witkam
Electronische verwerking: J.F.C. Tisseur