Adelaar in de wolken. De Leidse jaren van Josephus Justus Scaliger 1593-1609

Samenstelling: Paul G. Hoftijzer & Kasper van Ommen

Iconografie

1.1	Josephus Justus Scaliger, schilderij door Paullus Merula, olieverf op paneel.
1597. 63 x 50 cm. UBL, Scaliger Instituut. Portret van Scaliger als 57-jarige hoogleraar met rode toga en rood passement op de mouwen, revers van bruin bont en met platte linnen kraag. Ter linkerzijde van Scaliger is het familiewapen afgebeeld. Ter rechterzijde is boven de tekst waarin tevens de naam van de schilder Paullus G.F.P.N. Merula staat te lezen de woorden ‘magni viri vultum posteris ad vivum aeternante’ aangebracht. Daarboven: ‘IOSEPHU IUSTUS IUL. CAES. F. SCALIGER.’ In het onderschrift: ‘NATUS AN°  M.D.XL PRIDIE NONAS AUGUSTI, AGINNI NITIOBRIGUM / HORIS QUATVORDECIM POST MERIDIEM: PICTUS AN° M.D.IIIC.’ Dit paneel hing in de zeventiende eeuw in de Universiteitsbibliotheek aan het Rapenburg in een vergulde lijst boven de zgn. ‘Arca Scaligeri’, de kast waarin het handschriftenlegaat van Scaliger werd bewaard. In 1866 hing het portret naast dat van Justus Lipsius in de leeszaal van de bibliotheek. Tegenwoordig hangt het in de ruimte van het Scaliger Instituut.
1.2	Koperen plaat met het door Hendrick Goltzius gegraveerde portret van
Josephus Justus Scaliger, 1593. 273 x 196 mm. UBL, Prentenkabinet. De koperplaten van deze prent en van de portretgravure van Julius Caesar Scaliger zijn in het bezit van het Prentenkabinet van de Universiteitsbibliotheek Leiden. Oorspronkelijk zijn in opdracht van Curatoren van de Leidse universiteit 500 afdrukken van deze prenten gemaakt. De platen werden in 1913 in een kleine oplage opnieuw afgedrukt door de graficus Dirck Harting als bijvoegsel bij de publicatie van P.C. Molhuysen, De komst van Scaliger in Leiden (Leiden, 1913) [UBL Plano 68 D 7]. In 1980 werd nogmaals een oplage van het portret van Josephus Justus Scaliger bestaande uit vier prenten op twee soorten papier gedrukt door de graficus Dirk van Gelder.
1.3	Josephus Justus Scaliger, kopergravure door Chrispijn de Passe de Oude,
16de eeuw. 154 x 104 mm. UBL. Portret van De Passe naar de prent van Goltzius. Met een zes-regelig vers door Charles Utenhove. In het onderschrift: ‘IN IOSEPHI SCALEGERI IVLIADAE EFFIGIEM HEXASTICHON’ en de tekst: Haec est IOSEPHI genitri patre Caesare imago SCALIGERI tenero qui semper ab vnque patriza Postquam humeros scalis genitor quibus induit ijsdam, Encyclopaediae fastigia contigit ijsdem Sic gradibus tandem, dubites vt an artibus iste Filiohan pater an superauerit iste parentem. Van deze prent bestaat ook een pendant van Julius Caesar Scaliger, met dezelfde afmetingen en een onderschrift ‘Induperatores velut … omniganae’.
1.4	Josephus Justus Scaliger, tekening in pen en grijze inkt, 17de eeuw.
202 x 132 mm. UBL, Scaliger Instituut. In 2003 werd met steun van de Vrienden van de Universiteitsbibliotheek deze zeventiende-eeuwse tekening naar bovenstaande gegraveerd portret aangekocht.
1.5	Josephus Justus Scaliger, kopergravure door Jan van der Leeuw, 1707.
324 x 214 mm. UBL, Prentenkabinet Sin 26874. Halffiguur, zittend naar rechts aan een tafel. Scaliger op 68-jarige leeftijd, met lange grijze baard, is gekleed in een rode toga, grijsblauwe jas, platte witte kraag. In de rechterhand een ganzenveer gelegen op een pas begonnen brief aan Isaac Casaubonus en links een rol met in arabische letters ‘ليوسف سقالغر’, d.i. ‘aan Joseph Scaliger’. Het portretis geplaatst in een architecturale omlijsting. In de bovenrand ‘IOSEPHUS IUSTUS SCALIGER.’ Onder het portret staat de tekst ‘Aere sculptus ad effigiem non div ante mortem expressam / Quae est apud nobilissimum virum Gerardum van Papenbroek.’ Daaronder is een vers weergegeven van Hugo Grotius (beginregel: ‘Haec est Scaligeri mortem meditantes image …’). Linksonder: ‘J. de Leeuw Sculpsit’, rechtsonder ‘F. Halma Excudit.’
1.6.	Zomerzegel van 12,5 cent met portret van Scaliger door Hubert Levigne, 1940
32 x 23 mm. UBL, Scaliger Instituut. Zomerzegel met waarde 12,5 cent uit het jaar 1940 met beeltenis van Scaliger naar het portret van Scaliger door Goltzius. Rechts het wapen van de familie Scaliger. Onder het portret de tekst ‘Jos. Scaliger. 1540-1609. wiskundige / Zomerzegel. Bijslag 3½ cent. Tot & met 31-12-45.’
1.7	Bronzen legpenning met portret van Scaliger door Louise Estelle Metz,
1956.UBL. Louise Estelle Metz, Bronzen legpenning met portret van Scaliger in profiel naar links, 1956. Linksboven de ladder met de dubbele gekroonde adelaar. Aan de rand het opschrift ‘JOSEPHUS JUSTUS SCALIGER BURDEN IUL. CAESARIS. F MDXL – MDCIX.’ De penning werd ontworpen voor de 70ste verjaardag van dr. W.E. van Wijk.

vorige pagina	volgende pagina